X
تبلیغات
آذر بایجان غربی گشت - شهرستان مهاباد
شهرستان مهاباد دوشنبه شانزدهم آبان 1390 9:4




شهرستان مهاباد (کردی: مەھاباد) یکی از شهرستان‌های کردنشین استان آذربایجان غربی ایران است. مرکز آن شهر مهاباد است. این شهر در جنوب استان و در دامنه رشته جبال لند شیخان کوهستانی و خوش آب و هوا قرار دارد. مهاباد شهری است که در ساحل شرقی رودخانه مهاباد واقع شده‌است و امروز به خاطر قرار گرفتن در مرکز تلاقی سه استان آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و کردستان از اهمیت خاصی برخوردار است و به دلیل همین موقعیت استراتژیک اقامتگاه مسافران زیادی می‌باشد.


تقسیمات کشوری

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده‌است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

شهرها

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی

دهستان‌های بخش خلیفان

جغرافیا

شهرستان مهاباد با مساحت ۲۵۹۱ کیلومتر مربع و 312,522 نفر جمعیت (بر اساس سرشماری سال 1390) در موقعیت طول جغرافیایی ۴۵ درجه و ۴۳ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۶ درجه و ۴۶ دقیقه شمالی ازاستوا قرار گرفته و با دو بخش، مرکزی و خلیفان دارای ۲۲۴ روستا دارای سکنه می‌باشد. مهاباد دارای آب و هوای کوهستانی با زمستانهای سرد و تابستانهای نسبتاً معتدل و چهار فصل بسیار جذاب است، رودخانه مهاباد از داخل شهر عبور می‌کند.

مردم و زبان

زبان گفتاری مردم شهرستان مهاباد کردی سورانی با لهجه مکریانی می‌باشد.

%۹۵ از مردم این شهرستان به زبان کردی تکلم کرده و سنی مذهب (شافعی) می‌باشند و تنها ۲% از کل جمعیت این شهرستان را شیعیان تشکیل می‌دهند که اکثرا ترک زبان هستند. همچنین در این شهرستان اقلیتی از کلیمی‌ها و ارمنی‌ها نیز زندگی می‌کنند.[۱]

تاریخچه و وجه تسمیه

نام شهرستان مهاباد در گذشته به زبان ترکی ساوجبلاغ(در لهجه مهابادی: سابلاغ) بود که در زمان حکومت رضاخان به نام مهاباد تغییر داده شد. دربارهٔ واژه مهاباد تاکنون تعبیرات و معناهای گوناگونی گفته شده‌است. مهاباد را مادآباد نیز گفته‌اند که این تعبیر هیچ گونه دلیل قابل قبولی همراه ندارد. این شهر را مه‌آباد نیز گفته‌اند که اگر به معنای جایی باشد که همیشه مه آلود است این تعبیر نیز با واقعیت وفق نمی‌کند. در فرهنگ فارسی برهان قاطع درباره واژهٔ مهاباد چنین نوشته شده‌است که نام اولین پیغمبری است که به عجم مبعوث شد و کتابی آورد که آن را «دساتیر» خوانند. بعضی نیز براین اعتقاد هستند که مهاباد به معنای جایی است که بزرگان آن جا را آباد کرده‌اند. این منطقهٔ قدیمی در زمان‌های پیشین مرکز نواحی کردنشین بوده و بطلیموس آن را داروشاه و راولیستون به نام داریاس نامیده‌است. امروز در ۳ فرسخی شهر فعلی، روستایی به نام دریاز (دریاس) مشهود است که از قرار معلوم شهر داریاس در همین نقطه واقع بوده‌است. در عصر هخامنشی منطقه، بخشی از امپراتوری عظیم هخامنشی بود و بعد از آن در زمان اسکندر بخشی از آتوپاتن ماد بود که ژنرال هخامنشی آتروپات و سپس جانشینانش بر آن جا حکومت کردند. در دوره صفویه ایالات غرب ایران میدان مبارزه و برخوردهای دو امپراتوری صفویه و عثمانی بود و حکام محلی در ولایات باختر به مقتضای توانایی یکی از دو امپراتوری هر بار تابع یکی از آن‌ها می‌شد. این شهر در گذشته بر اثر زلزله‌ای نابود و دوباره ساخته شد. پیرامون این شهر آثار تاریخی متعددی وجود دارد.

قسمتی از این منطقه در سال ۱۹۴۶ به رهبری قاضی محمد اعلام اسقلال کرد و جزئی از جمهوری مهاباد بود. مهاباد در زمان حاکمی به نام بداق‌سلطان روند رو به پیشرفت خود را شروع کرد. یکی از اهداف بداق‌سلطان برگرداندن مهاباد به زمان اوج بوده‌است.

آثار تاریخی

تحقیقات مورخین و آثار کشف شده توسط باستان شناسان حاکی از آن است که منطقه شهرستان مهاباد حداقل از سده‌های اول هزاره اول پیش از میلاد مسیح یکی از مناطق مسکونی ایران باستان بوده‌است. یکی از این آثار کتیبه‌ای به خط میخی منسوب به (مینوآ) می‌باشد که بین سالهای ۸۱۲ تا ۷۷۸ قبل از میلاد سلطنت داشته‌است. کتیبه مذکور تا سال ۱۸۹۰ موجود بوده‌است. آثار دیگری مانند پلکان‌های سنگی و راهروهای زیرزمینی مشهور به برده کنته کشف گردیده که بر نفوذ و هجوم قوم دیگری بنام وانیها به منطقه دلالت دارد. از دوره مادها نیز آثاری از جمله یک گور بنام فقرهقا (فرهادگاه) بجامانده‌است. بررسی آثار برجای‌مانده از زمانهای دور گذشته، نشانگر این امر است که تمدن و شهرنشینی در این منطقه از دوره مادها بوجود آمده‌است.

مشاهیر

فرهنگی و ادبی: عبدالرحمن شرفکندی معروف به هه ژار، ملا صالح حریق، وفایی، گیو مکریانی، محمدامین شیخ الاسلامی معروف به هیمن، ، استاد محمد قاضی و غیره


مَهاباد (به کردی: مه‌هاباد mehabad) مرکز شهرستان مهاباد و یکی از شهرهای کردنشین استان آذربایجان غربی در ایران می‌باشد. این شهر پایتخت جمهوری کردستان در سال ۱۹۴۶ میلادی بود. منطقه مهاباد، صحنه درگیریهای مکرر سیاسی در دوران مدرن بود، به طوری که پس از جمهوری کردستان این شهر مرکز ناسیونالیسم کرد قرار گرفت و در دوران انقلاب اسلامی ایران به مدت کوتاهی تحت کنترل کردها بوده‌استمهاباد شهری سرسبز می باشد و در میان چندین کوه واقع شده‌است.


دیرینگی این شهر دست کم به دوران صفوی بازمی‌گردد. در متون و اسناد تاریخی نام این شهر نخست سووق بلاق (سوخ بلاق کلمه ترکی به معنی سرد چشمه) بعدها ساوج بلاغ و در دوره قاجاریه ساوج بلاغ مکری قید شده‌است و تا سال ۱۳۱۵ به همین اسم نامیده می‌شد. اما در آن سال بر اساس اقدام فرهنگستان وقت ایران و بنا بر پیشنهاد روانشاد غلامرضا رشید یاسمی و تصویب فرهنگستان نام این شهر به مهاباد تغیر یافت. شهر مهاباد در کالبد کنونی توسط صارم‌بگ از ملوک کُرد ساوجبلاغ مکری در اوایل سدهٔ ۱۱ هجری در بخش شمال نزدیک به خم رودخانه مهاباد (محلات باغ سیسه و دباغیان) فعلی بنا گردید.

قدیمی‌ترین منطقه مهاباد «باغ سیسه» نام دارد که یکبار هم بر اثر سیلاب ویران شده‌است و امروزه دارای معماری قدیمی و بافت آن رو به فرسایش است.

سیل و آسیب‌های دیگر باعث انتقال خانه‌ها به بخش‌های جنوبی و ایجاد محلات تازه پیرامون میدان چهارچراغ (شهرداری فعلی) گردیده‌است.

شهر مهاباد به حالت متروکه درآمده بود تا این‌ که بداق سلطان مکری حکمران مهاباد دوباره به آبادانی آن پرداخت. بازرگانی در این شهر در دورهٔ قاجار گسترش یافت و مبادله کالا با شام و بیروت انجام می‌شد که بیشتر در سراهای موصلیان، کریمخان و کاشی‌ها در بازار مهاباد و کاروانسرای سیمون، همدانی‌ها، تاجرباشی و کوسه صورت می‌گرفت.

کوچ به شهر در طول دهه ۵۵-۱۳۴۵ خورشیدی افزایش چشمگیر داشت و تراکم جمعیتی آن را بالا برد. بیشتر این کوچ‌ها از دیگر شهرهای کردنشین منطقه بوده‌اند. پس از گسترش شهر بسیاری از باغ‌های پیرامون مهاباد مسکونی شدند که امروزه این امر در نام شماری از محلات این شهر که با واژهٔ باغ همراه است دیده می‌شود.

مهاباد در جنوب استان آذربایجان غربی، در عرض جغرافیایی َ۴۶ و ْ۳۶ شمالی و طول جغرافیایی َ۴۳ و ْ۴۵ شرقی[۹] و در دامنه رشته کوه‌های لند شیخان قرار دارد.[۱۰] ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۳۲۰ متر می‌باشد. و از آب و هوای معتدلی بر خوردار است که زمستان ها هوای سردی دارد و تابستان ها هوای شهر مهاباد گرم است

جغرافیای سیاسی شهر

مهاباد (ساوجبلاغ مکری) شهریست قدیمی که در ازمه پیشین مرکز نواحی کردنشین بوده‌است. بطلیموس آن را داروشاه و راولینوس بنام دارایاس نامیده‌است و امروزه در سه فرسنخی شهر فعلی قریه‌ای بنام دریاز (دریاس) مشهود است که از قرار معلوم شهر دارایاس آنجا بوده‌است. در تقسیمات سابق مهاباد و حومه و توابع تا سال ۱۳۲۲ شمسی به شرح زیر بوده‌است:

بخش مرکزی مهاباد، بخش بوکان، بخش نقده، بخش اشنویه، بخش مرحمت آباد (که بعدا میاندوآب نامیده شد)، بخش شاهیندژ، بخش تکاب، بخش سقز، بخش بانه، بخش سردشت، بخش خانه (که بعدا پیرانشهر نامیده شد).

بخشهای پیرانشهر، نقده و اشنویه از سال ۱۳۲۲ بعلت عدم وجود ارتش ایران در مهاباد موقتا تا اعاده وضع عادی ضمیمه شهرستان ارومیه شدند. بخشهای سقز، بانه و سردشت نیز از همان تاریخ و به همان دلیل ضمیمه شهرستان سنندج شدند.

بخشهای میاندوآب، شاهیندژ و تکاب نیز ضمیمه سنندج گردیدند. تنها بوکان همراه مهاباد ماند. اما از بعد از ورود مجدد ارتش در ۲۱ آذر سال ۱۳۲۵ شمسی بخشهای مذکور نه تنها به مهاباد ضمیمه نشدند بلکه هر یک از بخشهای: میاندآب، نقده، تکاب، پیرانشهر، سقز، بانه و سردشت خود تبدیل به شهرستان شدند.



موزه مردم شناسی مهاباد ( حمام میرزا رسول )

 

اين بنا به لحاظ موقعيت مکاني بين بازار و مسجد جامع شهر واقع شده است و همين مسائل حکايت از اهميت حمام در بافت شهر داشته است . در گذشته ارتباط حمام با بافت پيرامون از طريق معبري که در کنار کارنسراي (سيمون) قرار داشت ، ميسر مي شد که بعدها يک ورودي بر روي خيابان سيد نظام درست کردند . پس از عبور از دالان (هشتي ورودي ) وارد قسمتي بنام آبينه مي شد که از ساير قسمتها مجلل تر بوده و تزئينات بهتري داشته است ، سپس کفشها را در آورده و در قسمتي که بنام کفش کن که در زير سکوي سر بسته مي باشد قرار مي دادند و وارد سر بينه مي شدند . اين قسمت ( سر بينه ) مانند سکوي اطراف سر بينه را احاطه کرده و مشتريان لباسها را در آنجا در آورده و در گوشه اي قرار مي دادند . سپس پس از بستن لنگ ( لباس مخصوص حمام ) مجدداً وارد بينه شده و پس از گذشتن از يک دالان که به مياندر معروف  است وارد گرمخانه مي شدند .

 

 

دالان ميان در به توالت و اتاق تنظيف يا نظافت خانه ( اتاقي که براي نظافت ، حجامت و حنابندان استفاده مي کردند ) نيز راه داشت که بعد از آن به صحن اصلي حمام يا گرمخانه منتهي مي شد و با بالا رفتن از چند پله به يک ورودي کوچک به صورت دولا وارد خزينه که گرمترين و مرطوب ترين قسمت حمام است ، مي شدند . در قسمت وسط خزينه ديگي بزرگ بنام تيان قرار داشته در زير تيان کوره حمام به نامهاي تون ، آتشدان و گلخن نيز معروف است قرار داشته است . مشتريان حدود نيم ساعت در خزينه مي مانند تا بدن خوب خيس بخورد . پس از آن به گرمخانه مراجعه کرده شروع به شستشوي  بدن مي کردند و افرادي که توانايي مالي داشتند از دلاک براي اين کار استفاده مي کردند بعد از شستن بدن مجدداً وارد خزينه شده و خود را در آب مي کشيدند . پس از اتمام استحمام از همان مسير که آمده بودند ، باز مي گشتند . نوع پوشش حمام ميرزا رسول طاق گنبدي است و سوخت آن از مواد آلي تأمين و آب آن نيز از طريق قنات تامين مي شد .

 

 

اين حمام در سال 1380 از طرف سازمان ميراث فرهنگي صنايع دستي و گردشگري استان خريداري و مورد بهينه سازي و سازماندهي و مرمت قرار گرفت از سال 86 نيز اعتبارات سفر اول رياست  محترم جمهوري به استان و اعتبارات تخصصي سازمان مرکزي و اداره کل موزه ها و مراحل تجهيز و تکميل و راه اندازي آن شروع شد و در حال حاضر آماده بهره برداري به عنوان موزه مردم شناسي مي باشد . در فضاي 537 متر مربع اين موزه در بخش سربينه و گرمخانه 23 پيکره ملبس به زيباترين و متين ترين لباس عمومي اهالي منطقه ، مراسم جنابندان زنان و نحوه استحمام مردان ( حجامت کننده ، حجامت شونده ، مشت و مال دهنده و . . .) به همراه ابزار آلات مردم شناسي در معرض نمايش هستند . اين موزه اولين موزه مردم شناسي استان به اين شيوه مي باشد .

آدرس موزه مردم شناسی مهاباد : مهاباد ، خیابان سید نظام ، چهار راه میدان آرد


شماره تلفن موزه : 04422237997




http://www.iranvillage.ir/article-2359--0-0.html




شهرستان مهاباد - استان آذربايجان غربي
www.sonjaq.blogsky.com/

egrighash.persianblog.ir/

otmish-1.blogfa.com/

http://www.mohabad-ag.ir/

http://www.mahabad.ir/Homepage.aspx?site=DouranPortal&tabid=1&lang=fa-IR

http://mihabad.blogfa.com/



نوشته شده توسط یاسری  | لینک ثابت |